Melanotan II — sztuczna cząsteczka do opalania w świetle badań

Melanotan II (w skrócie MT-II) to zrobiona w laboratorium cząsteczka podobna do naturalnego hormonu, który steruje kolorem skóry (nazywanego alfa-MSH). Powstała jako narzędzie do badań i kojarzona jest głównie z ciemnieniem skóry (opalaniem bez słońca) oraz z wpływem na sferę seksualną. Nie jest zatwierdzonym lekiem, a w wielu krajach jego sprzedaż do stosowania przez ludzi jest nielegalna. Poniższy tekst ma charakter wyłącznie informacyjno-naukowy i podsumowuje, co o tej substancji wiadomo — w tym udokumentowane zagrożenia.

Czym jest Melanotan II

Melanotan II to niewielki peptyd (krótki łańcuszek aminokwasów) zbudowany tak, by był trwalszy i silniejszy niż naturalny hormon, na którym się wzoruje. Trzeba go odróżnić od Melanotanu I (nazwa afamelanotyd, lek Scenesse), który przeszedł pełne badania i został dopuszczony do leczenia pewnej rzadkiej choroby. Melanotan II jest natomiast substancją bez licencji i w dużej mierze nieprzebadaną na ludziach. Poza legalnym obiegiem sprzedaje się go najczęściej jako proszek do samodzielnego rozpuszczania i wstrzykiwania pod skórę.

Skąd pochodzi: badania Uniwersytetu Arizony

Prace nad takimi cząsteczkami zaczęto w latach 80. XX wieku na Uniwersytecie Arizony, w zespole Victora Hruby'ego i Maca Hadleya. Po zbadaniu setek związków opisano peptyd około tysiąc razy silniejszy od naturalnego hormonu i nazwano go „Melanotan” (później Melanotan I). Melanotan II powstał jako kolejna wersja, w ramach poszukiwań „bezpiecznego opalania” bez wystawiania skóry na słońce. Z tych samych prac wywodzi się też bremelanotyd — cząsteczka badana pod kątem wpływu na sferę seksualną, która poszła własną drogą badań.

Receptory, na które działa (MC1R–MC5R)

W ciele mamy pięć „przełączników” reagujących na hormony z tej rodziny, oznaczanych MC1R, MC2R, MC3R, MC4R i MC5R. Każdy odpowiada za co innego:

MC1R — w komórkach skóry; decyduje o produkcji barwnika i kolorze skóry.
MC2R — w nadnerczach; związany z produkcją hormonu stresu (kortyzolu).
MC3R i MC4R — w mózgu; wpływają na apetyt, gospodarkę energią i sferę seksualną.
MC5R — m.in. w gruczołach; jego rola jest wciąż badana.

Melanotan II działa na kilka tych przełączników naraz — nie tylko na ten od koloru skóry. To właśnie dlatego opalaniu towarzyszy cały szereg skutków ubocznych ze strony mózgu.

Jak powoduje ciemnienie skóry

Pobudzenie przełącznika MC1R w komórkach skóry uruchamia produkcję ciemnego barwnika (melaniny), który częściowo chroni skórę przed słońcem. W badaniach skóra ciemniała już po kilku dawkach, a Melanotan II wzmacniał też reakcję skóry na promienie słoneczne (UV). Trzeba jednak podkreślić: takie sztuczne opalenie nie chroni w pełni przed uszkodzeniem skóry przez słońce i nie usuwa ryzyka związanego z promieniowaniem UV.

Jak wpływa na sferę seksualną

Pobudzenie przełącznika MC4R w mózgu wiąże się z efektami seksualnymi, w tym z wywoływaniem erekcji niezależnie od bodźców. We wczesnym badaniu u zdrowych ochotników spontaniczne erekcje były jednym z zauważonych efektów, obok mdłości i senności. Na tej podstawie opracowano osobną cząsteczkę — bremelanotyd — badaną w zaburzeniach seksualnych. Sam Melanotan II nie jest jednak dopuszczony do żadnego zastosowania, a jego działanie na mózg to jednocześnie źródło skutków ubocznych (mdłości, brak apetytu, długie erekcje).

Co badano

Danych z badań u ludzi jest bardzo mało i pochodzą głównie z małych, wczesnych prób. Opublikowane w 1996 roku pierwsze badanie objęło zaledwie trzech zdrowych ochotników, którzy dostawali zastrzyki co drugi dzień. Zaobserwowano wyraźniejsze opalenie skóry przy łagodnych skutkach ubocznych (mdłości, senność) oraz spontaniczne erekcje. Większość późniejszej wiedzy o bezpieczeństwie pochodzi nie z porządnych badań, lecz z opisów pojedynczych przypadków osób, które używały preparatów z nielegalnego obrotu. Dowodów jest więc mało i są słabe.

Znane zagrożenia i bezpieczeństwo

To najważniejsza część tego tekstu. Melanotan II wiąże się z realnymi, udokumentowanymi zagrożeniami:

Zmiany pieprzyków i ryzyko czerniaka. Opisywano ciemnienie i powiększanie się istniejących pieprzyków, pojawianie się nowych oraz takich o nieprawidłowym wyglądzie. W literaturze medycznej opisano przypadki masowego pojawiania się pieprzyków po zastrzykach (Cousen i wsp., British Journal of Dermatology, 2009) oraz przypadki czerniaka (groźnego nowotworu skóry) kojarzone z używaniem tej substancji. Część autorów uważa, że może ona nie tyle wywoływać czerniaka, co przyspieszać rozwój już istniejących zmian; inni wskazują, że nadwyżka przypadków może wynikać z intensywnego opalania (solarium, słońce). Niezależnie od wyjaśnienia — każda zmiana wyglądu, koloru czy wielkości pieprzyka wymaga oceny przez lekarza dermatologa.
Priapizm i przedłużone erekcje. Erekcje trwające od 1 do 5 godzin opisywano jako częsty efekt. Bolesna, przedłużona erekcja (priapizm) to nagły stan wymagający pilnej pomocy lekarza, bo grozi trwałym uszkodzeniem tkanek.
Mdłości, wymioty, brak apetytu, zaczerwienienie twarzy, senność, ziewanie — typowe, częste objawy wynikające z pobudzenia wielu przełączników naraz.
Rzadsze, poważne zdarzenia. W opisach przypadków zgłaszano m.in. rozpad tkanki mięśniowej (z ciemnym moczem), przebarwienia paznokci oraz objawy ze strony mózgu i układu nerwowego.
Brak kontroli jakości preparatów z nielegalnego obrotu. Produkty kupowane poza legalną sprzedażą nie mają sprawdzonego składu, czystości ani jałowości. Realne jest ryzyko zanieczyszczeń, złej zawartości substancji, a przy samodzielnych zastrzykach — zakażeń.

Przepisy i ostrzeżenia

Melanotan II nie jest zatwierdzony do żadnego zastosowania medycznego i nie jest legalny do sprzedaży ludziom w żadnym kraju. Ostrzeżenia wydały m.in.: amerykański urząd ds. leków FDA, brytyjski MHRA oraz australijski TGA. Urzędy zgodnie wskazują, że Melanotan II to substancja nieprzebadana i potencjalnie niebezpieczna, a nie „bezpieczna alternatywa” dla opalania.

Podsumowanie

Melanotan II jest ciekawym narzędziem do badań nad tym, jak działają wspomniane przełączniki w organizmie, i pokazuje, że pobudzanie ich wszystkich naraz wpływa jednocześnie na kolor skóry, apetyt i sferę seksualną. Z naukowego punktu widzenia najważniejszy jest jednak uczciwy bilans: badań u ludzi jest mało i są wczesne, większość wiedzy o bezpieczeństwie pochodzi z pojedynczych przypadków, a sygnały o pieprzykach, czerniaku i priapizmie są poważne. Do tego dochodzi brak kontroli jakości preparatów z nielegalnego obrotu i jednoznaczne ostrzeżenia urzędów. To nie jest zatwierdzony lek, a rzekome korzyści kosmetyczne nie równoważą realnych zagrożeń. Każdą zmianę na skórze, zwłaszcza zmianę pieprzyka, powinien ocenić lekarz.

Źródła

Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.