Fenbendazol to znany od lat środek przeciw pasożytom (robakom), używany głównie u zwierząt. Należy do grupy związków zwanych benzimidazolami, opracowanych w latach 70. XX wieku. W laboratoriach bywa wykorzystywany jako narzędzie do badania wnętrza komórki, a w weterynarii ceni się go za to, że działa na wiele pasożytów i jest bezpieczny dla leczonych zwierząt.
Do jakiej grupy związków należy
Pod względem budowy chemicznej fenbendazol jest spokrewniony z kilkoma innymi lekami przeciwpasożytniczymi, między innymi z albendazolem, mebendazolem i oksfendazolem. Ten ostatni jest zresztą substancją, w którą fenbendazol zamienia się w organizmie.
Jak działa: blokuje "rusztowanie" komórki
Fenbendazol przyczepia się do białka o nazwie β-tubulina i przeszkadza mu w łączeniu się w tak zwane mikrotubule. Mikrotubule to maleńkie, rurkowate elementy, które w komórce pełnią rolę wewnętrznego rusztowania i "torów kolejowych": transportują różne substancje, nadają komórce kształt i biorą udział w jej podziale.
Kiedy fenbendazol zablokuje powstawanie tych rurek, w komórce pasożyta zaczyna się psuć wiele rzeczy naraz: przestaje działać transport wewnątrz komórki, pasożyt nie potrafi już prawidłowo pobierać i przetwarzać cukru (glukozy), a więc traci źródło energii. W efekcie ginie.
Dlaczego szkodzi pasożytom, a nie zwierzęciu
Białko β-tubulina u pasożyta i u ssaka różni się drobnymi szczegółami budowy. Dzięki temu fenbendazol dużo mocniej "trzyma się" białka pasożyta niż białka gospodarza. To właśnie wyjaśnia, dlaczego działa wybiórczo na robaki, a jest stosunkowo bezpieczny dla leczonego zwierzęcia.
Co dzieje się z nim w organizmie
Fenbendazol słabo rozpuszcza się w wodzie, dlatego organizm wchłania go w ograniczonym i zmiennym stopniu. Po wchłonięciu zamienia się najpierw w aktywny oksfendazol, a potem w nieaktywną postać, która jest wydalana. Sposób przetwarzania tego związku wyraźnie różni się między gatunkami zwierząt, co ma znaczenie przy planowaniu doświadczeń i przygotowywaniu roztworów w laboratorium.
Na co działa (u zwierząt)
W weterynarii fenbendazol podaje się przeciw robakom układu pokarmowego i oddechowego oraz niektórym innym pasożytom u wielu gatunków zwierząt. To jest jego oficjalne, sprawdzone i dopuszczone zastosowanie.
Oporność — ciekawy temat badawczy
Ponieważ benzimidazole stosowano bardzo powszechnie, część pasożytów zdążyła się na nie uodpornić. Dzieje się tak przez drobne zmiany (mutacje) w genie odpowiadającym za β-tubulinę, które sprawiają, że lek gorzej się do niej przyczepia. To klasyczny, dobrze zbadany przykład tego, jak organizmy uodparniają się na leki.
Zastosowanie jako odczynnik badawczy
Dzięki dobrze poznanemu sposobowi działania fenbendazol bywa używany w laboratorium jako narzędzie do badania mikrotubul oraz jako wzorzec w analizach chemicznych. SWISS LAB oferuje go jako odczynnik o określonej czystości, z myślą o pracy laboratoryjnej.
Źródła
- Dogra N. i wsp. (2018), Fenbendazole acts as a moderate microtubule destabilizing agent..., Scientific Reports — nature.com/articles/s41598-018-30158-6
Produkt przeznaczony wyłącznie do badań laboratoryjnych in-vitro. Nie jest lekiem dla ludzi i nie służy do leczenia.